جشنى در جاده ابریشم

 این مراسم از طریق مرزهاى ایران به ویژه ماوراءالنهر نیز به سرزمین هاى اطراف گسترش یافته در زمان ساسانیان جشن هاى نوروز بسیار با شکوه اجرا مى شد و منطقه آسیاى میانه که تاجیکستان مرکز حکومت ساسانیان بوده است، از عظمت و شکوه خاصى برخوردار بوده که فرهنگ ایران باستان نیز مورد حمایت و پشتیبانى ساسانیان قرار داشته است.
البته پس از گذشت سال ها و به ویژه قدرت دولت شوروى به این سرزمین تا حدودى مراسم نوروز کمرنگ بود که خوشبختانه پس از فروپاشى اتحادیه جماهیر شوروى و استقلال کشور تاجیکستان به رغم قوانین و ضوابط دولت روسیه، جشن نوروز مانند گذشته هاى دور با شکوه ویژه اى اجرا مى شود.
در تاجیکستان ایام نوروز تنها دو روز ادارات، موسسات و دانشگاه ها تعطیل است و تاجیکى ها تعویض سال را تنها در تحویل سال نو یعنى عید نوروز مى دانند. اما مراسم عید مسیح را تعطیل دو هفته اى اعلام کرده و آغاز سال نو به حساب مى آورند.
زیرا سال ها این کشور تحت نفوذ قدرت و سیاست شوروى بوده است. گفتنى است که جمهورى تاجیکستان کشور کثیرالملت بوده و در این کشور ملل و اقوام گوناگون از قبیل ازبک ها، روس ها، اوکراینى ها، قرقیزها و... سکونت دارند که آئین نوروز بر این اقوام نیز تاثیر چشمگیرى داشته و اقوام گوناگونى _ حتى روس ها _ نیز به این آئین احترام مى گذارند و در جشن تاجیک ها شرکت مى کنند. در شهرهاى باستانى تاجیکستان شهرهایى مانند خجند، پنچبکین، اوراتپه و کولاب آئین جشن نوروز با شکوه بیشترى برگزار مى شود و ویژگى هاى این روزها به طور دقیق تر به مرحله اجرا در مى آید.
براى نمونه هفت سین در شهر دوشنبه مفهوم ویژه اى ندارد؛ اما در خجند که ایرانیان بیشترى زندگى مى کنند هفت سین را به طریق کاملاً ایرانى تهیه و تدارک مى بینند. دانشمندان باستان شناس از بسیارى ممالک جهان تلاش مى کنند تا در ناحیه پنجکبنت باستانى خدمات و پژوهش هاى علمى انجام دهند و به ویژه عبور راه بزرگ ابریشم از سراسر تاجیکستان به اهمیت انتقال فرهنگ در این مسیر کمک شایانى کرده است.
«اسروشنه» که امروز با نام اوراتپه معروف است، در کهن ترین روایات و آثار مکتوب ثبت شده است که تجلیل از جشن نوروز را در سراسر قلمرو خود متداول مى کند. ویژگى هاى باستان شناسى و آثار مکتوب دال بر آن است که قرون چهارم و پنجم میلادى مصادف با دوران اتحاد و تقویت قوم تاجیک بوده است.
در این زمان که سرزمین، آئین و زبان واحد قوم تاجیک شکل گرفته و نخستین شعر در قرن پنجم سروده شده و همزمان با تاسیس دولت ساسانیان در قرن نهم تمدن والا و باستانى در همین دوران به مرحله عظمت و شکوه خود رسید و قبایل کثیرالعده کوچى و نیمه کوچى ساکن بدخشان نیز به جرگه تاجیکستان پیوستند.
بخارا و سمرقند شهرهاى باستانى آسیاى مرکزى که امروز بخشى از سرزمین ازبکستان به شمار مى آیند حساسیت و تمایل ویژه اى به آئین نوروز داشته و در حال حاضر نیز دارند که مردم تاجیکستان وقتى از این دو شهر صحبت مى شود، با تاسف و اندوه ویژه اى به صحبت خود ادامه مى دهند و این دو شهر را متعلق به خود مى دانند که ناجوانمردانه در تقسیم بندى به ازبکستان ملحق شده است.
طبیعت تاجیکستان را نمى توان بدون استفاده مکرر از الفاظ «بى نظیر» و «بى همتا» توصیف کرد و این طبیعت با شروع سال و آئین نوروز زیبایى خاصى را به خود اختصاص مى دهد که در هیچ لفظى نمى گنجد. در بدخشان ناحیه اى اصیل از تاجیکستان نیز جشن نوروز را با شکوه خاصى برگزار مى  کنند عید نوروز براى بدخشانیان عید ملى اجدادى است و به عنوان رمز دوستى و زنده شدن کل موجودات به شمار مى رود و آن به اسم «خیدیر ایام» یعنى عید بزرگ معروف است. معمولاً بدخشانیان به ویژه در محلات «روشان» و «شغتان» عید را «ایام» مى خوانند و هر یک از آنها سنت هاى ویژه اى دارند.
از جمله این که در بعضى از مناطق نوروز را در نیمه دوم ماه فوریه یا همزمان با مراسم «خفت براران»؛ اما معمولاً جشن عید نوروز هنگام برابرى شب و روز به وقوع مى پیوندد.
چنانچه از پیشینیان میراث مانده است هر خانواده چند روز قبل از نوروز براى برگزارى عید آماده مى شوند. خانه را پاک کرده، تمام ظرف هاى خانه را تمیز مى کنند تا گردى از سال کهن باقى نماند. روز نوروز را خلیفه ده (خادم مذهبى) معین نموده به همه اعلام مى دارد. برابر رسم، دو روز قبل از نوروز کدبانوى خانه وقتى که خورشید به اندازه یک قد نیزه بالا آمد دو جارو را بسته آن را جایى راست مى گذارد.
مى گویند این جارو از جاروهاى معمولى نیست رنگش سرخ است و آن را در فصل پائیز از کوه و پشته براى نوروز جمع کرده و تا جشن نوروز نگاه مى دارند.
این به آن خاطر است که رنگ سرخ براى بدخشانیان رمز نیکى و پیروزى است و جارو را هم در سر چوبى که ارتفاع آن به اندازه یک نیزه است با پارچه سرخ مى بندند. کودکان، جوانان و کهنسالان با بى قرارى منتظر فرارسیدن نوروز هستند. ناهار عید نوروز با روزهاى دیگر تفاوت دارد و در روز عید نوروز از خوردنى هاى شیرى مثل حلوا، باشیر، شیربرنج، غوز حماچ مى خورند و آن را نشانه بخت نیکو و پرفیضى سال مى دانند.

/ 0 نظر / 14 بازدید