نوروز قبطى - دیرین شناسى

نوروز که یکى از مشهور ترین اعیاد مصر است از ایران باستان گرفته شده و به آن نام «نیروز قبطى» داده اند. این عید با همان نام و آداب و سنن ایرانى در مصر برگزار مى شود. مصریان در این روز شادى کرده، آتش مى افروزند و آب بر روى یکدیگر مى پاشند که از مراسم ایرانیان به مراتب مفصل تر است.
مردم شام نیز همین آئین را در اول ماه نیایش که یکى از ماه هاى رومى است برگزار مى کنند.در رابطه با پیدایش نوروز در مصر روایت هاى مختلفى وجود دارد. عده اى معتقدند که نوروز از زمان کمبوجیه وارد این سرزمین شده است، یعنى از سال ۵۹۵ قبل از میلاد که کمبوجیه سرزمین مصر را تسخیر کرد. گروهى نیز معتقدند که نوروز در زمان خسرو پرویز در سال ۶۱۹ وارد مصر شده و برخى بر این عقیده اند که نوروز پس از ورود اعراب در مصر متداول شده است.«لیوى» (Levy) در کتاب «میراث باستانى ایران» درباره آئین هاى نوروزى در مصر آورده است:
«در خیابان هاى شهر هاى مصر و عراق بازى هاى خشنى توسط اسب ها صورت مى گرفت که برگرفته از آداب و سنن ساسانیان بوده است. در این بازى هاى تابستانى و پرهیاهو کسى جرأت نمى کرد که با لباس هاى تمیز و ظاهرى آراسته به خیابان برود. مصریان در آغاز سال نو جشن نوروز را با شکوهى هرچه تمام تر برگزار مى کردند، هرچند که زمان برگزارى آن بر اثر تحولاتى که در تقویم مصر صورت گرفت تغییر یافته است.او ادامه مى دهد:
مردم مصر عید نوروز را در آغاز ماه توت جشن مى گیرند، آتش مى افروزند و بر یکدیگر آب مى پاشند. به کارمندان دولت و خانواده هایشان لباس و پوشاک داده مى شود و طبق عادت دیرینه مردم نیز به همدیگر هدیه مى دهند. حتى پس از فتح مصر از طرف اعراب نیز این جشن باستانى ادامه داشت.
در زمان حکومت فاطمیان عید نوروز به یک جشن ملى تبدیل شده بود. در این عید رسمى خلیفه و خانواده اش و تمام مسئولان کشورى شرکت مى کردند. خصوصاً در زمان ظهور حکومت شیعیان در ایران، چرا که رابطه فاطمیان با ایران در تمام طول حکومتشان قطع نشده بود. «مقریزى» درباره عید نوروز در میان فاطمیان مى گوید:
نوروز یکى از اعیاد رسمى مصر در آن زمان بود. در آن روز بازار ها تعطیل مى شد، رفت و آمد در راه ها کم مى شد، لباس  و پوشاک بین کارمندان و خانواده شان تقسیم مى شد، عیدى و نیازهاى نوروز به آنها داده مى شد و مردم در آن روز آتش مى افروختند و آب بر سر و روى یکدیگر مى پاشیدند.مقریزى مى گوید:
در زمان خلافت «الآمر با لله» در عید نوروز لباس هاى مردانه، زنانه و مایحتاج نوروز از قبیل مواد غذایى مانند خربزه، انار، خوشه هاى موز، سبد هاى خرما، به، حلیم با گوشت مرغ، گوسفند، گاو و نان میان مردم تقسیم مى شد.
مردم در این مراسم از میان خود مردى را به نام میر نوروز انتخاب مى کردند و او معمولا صورت خود را با آرد یا زغال مى پوشاند، سوار بر الاغ مى شد و جامه قرمز به تن مى کرد و در کوچه و بازار شروع به گشت و گذار مى کرد.این میر نوروز از مردم طلب عیدى مى کرد و مانند مامور مالیات دفتر مخصوصى در دست مى گرفت و در صورت عدم دریافت پول و عیدى، به صورت آنها آب مى پاشید. مردم در آن روز به شوخى مى پرداختند و به طرف یکدیگر پوست و آشغال پرتاب مى کردند. در آن روز معمولاً فقرا در خیابان ها به گشت و گذار مشغول مى شدند و اغنیا و ثروتمندان از خانه هاى خود بیرون نمى آمدند.
اگر کسى از این موضوع اطلاع نداشت و به خیابان مى رفت دیگران به عنوان مزاح به او آب مى پاشیدند و لباس هاى او را آلوده مى کردند مگر اینکه به آنها پولى مى پرداخت و خود را از این مخمصه نجات مى داد. چه بسا محصلان در مدارس به عنوان شوخى به معلمان خود هجوم آورده و آنها را تهدید به انداختن در چاه مى کردند مگر آنکه پولى به آنها مى دادند و خود را رها مى ساختند.

/ 0 نظر / 16 بازدید