هرات در جشن گل

 شب عید که همه اهل منزل در خانه حضور دارند غذاى مخصوص شب عید را تهیه مى کنند که عبارت است از: رشته پلو و خورش خروس. بر این عقیده اند که با خوردن رشته پلو و گوشت خروس سررشته زندگى به دستشان خواهد آمد و در شب عید مراسم نوروزى نو عروسان نیز برگزار مى شود و تازه دامادها براى نامزدهایشان هدیه نوروزى که معمولاً شامل یک عدد خروس، مقدارى برنج، شیرینى محلى، تنقلات و یک دست لباس است تهیه مى کنند.
این هدایا را در ظرف بزرگى که به آن «خوانچه» مى گویند قرار مى دهند. دو سه نفرى خوانچه را روى سر مى گذارند و با نواختن ساز و دهل روانه خانه عروس مى شوند. در مقابل خوانچه داماد، پدر و مادر عروس هم هدایایى به عنوان عیدى به داماد مى دهند.ساعتى مانده به لحظه تحویل سال مردم در تکایا جمع مى شوند تا بتوانند در آخرین لحظات سال، ناملایمات و کاستى ها و نیز غبار سال کهنه را از تن و روح خود بشویند و این شست وشوى روان با تلاوت قرآن و خواندن دعا و نیایش صورت مى گیرد.مراسم ویژه سال تحویل به این صورت انجام مى گیرد که افراد حاضر گرداگرد هم مى نشینند و تعدادى تشت مسین پر از آب را فراروى خود قرار مى دهند.
ملا در حین دعا و نیایش آیاتى مخصوص با آب زعفران روى کاغذ مى نویسد و پس از اتمام دعا آن را داخل تشتى از آب مى اندازند تا کاملاً خطوط نوشته شده با آب زعفران محو شود. بعد از آن تمام تشت هاى آب را داخل ظرف بزرگى به نام آبدان مى ریزند و مقدارى دیگر نیز به آن افزوده و ملاى محل به تک تک افراد حاضر کاسه اى آب به عنوان تبرک مى دهد که این تقسیم پیوسته همراه با صلوات است. حاضرین مقدارى از آب متبرک و زعفرانى را نوشیده و مقدارى را به خانه خود مى برند تا سایر اعضاى خانواده از آن بنوشند و نیز به افراد مریض مى دهند و بر این  باورند که با شروع بهار و سرسبزى دشت و دمن سلامتى به تن مریض بازخواهد گشت. این آب را تا سه چهار روز در خانه نگه مى دارند و معتقدند که باعث برکت خانه مى شود.
در هنگام تحویل سال، علاوه بر آب زعفرانى، ملا به بزرگان خانواده نوشته اى با متن دعا مى دهد که از آن براى رفع بلا استفاده مى کنند. به این صورت که دعا را داخل پارچه مى بندند و از سردر ورودى خانه آویزان مى کنند تا خانه از گزند کوخ (مار، عقرب و...) مصون بماند و اهل خانه با هربار رد شدن از زیر آن تا برگشت مجدد به منزل از هرگونه بلا در امان باشند.

• برپا کردن جده
از دیگر مراسم سال تحویل برپا کردن جده (jedda) است. به این صورت که قبل از سال تحویل چوبى بزرگ که معمولاً تنه درختى به درازاى حدود ۱۵ متر است آماده مى کنند و پارچه سبزرنگى به گرداگرد چوب مى پیچند که اصطلاحاً به آن جده مى گویند. در قسمت بالاى جده، پنجه فولادین مى بندند، آن گاه آن را به صورت عمودى در حیاط تکیه مى گذارند.افراد مراجعه کننده به تکیه  جهت مراسم سال تحویل هر کدام تکه  پارچه اى رنگى به نیت برآوردن حاجت به جده مى بندند. بعد از پایان مراسم سال تحویل و تقسیم آب زعفرانى، مردم دور جده که شبیه علم ایرانى ها است گرد مى آیند و به وسیله چندین طناب، جده را عمود بر زمین محکم مى بندند.
بعضى ها جده را در گردى حیاط تکیه برپا مى کنند و برخى دیگر به گوشه دیوار تکیه مى دهند. جده که بین شیعیان به جده حضرت على و بین  اهل تسنن به جده نسخى شاه مردان مشهور است به مدت چهل شبانه روز برافراشته باقى مى ماند.
روز چهلم تمام کسانى که پارچه اى به نیت برآوردن حاجات به جده بسته اند در تکیه جمع مى شوند و با صلوات فرستادن و پخش شیرینى محلى جده را پایین مى آورند و هرکسى پارچه اش را از جده باز مى کند و به عنوان تبرک به خانه مى برد و از آنها روسرى، پیراهن و... مى دوزند و آن را مى پوشند. به خصوص دختران دم بخت و افراد مریض با این عقیده که نیتشان برآورده خواهد شد.
عده اى هم پارچه را نذر جده مى کنند و به همراه جده و پارچه پوشش آن در تکیه نگهدارى مى  کنند. بزرگ ترین جده در مزارشریف افغانستان علم مى شود که در تمام افغانستان شهرت دارد.

• دید و بازدید
پس از انجام مراسم سال تحویل در تکایا، مردم به خانه بازمى گردند. ابتدا پدران و مادران عیدى کوچکترها را مى دهند که عموماً پول و یا تخم مرغ آب پز رنگ آمیزى شده است.زنان و دختران در خانه مى مانند و تا سه روز اول از خانه بیرون نمى روند و از مهمانان پذیرایى مى کنند. در این مدت مردان به دید و بازدید افراد فامیل مى روند. ابتدا به خانه ریش سفیدان مى روند و در سه روز اول بازدیدهاى خود را تمام مى کنند. البته ریش سفیدان طوایف و افراد متمول در خانه مى مانند و سایر افراد از آنها بازدید مى کنند.
ریش سفیدان و بزرگان از روز دوم و سوم به دیدن کوچک ترها مى روند؛ چرا که در روز اول پذیراى مهمانان هستند و کمتر فرصت مى کنند بازدید خود را که دینى بر گردن خود مى دانند پس دهند.از روز چهارم تا روز سیزده فروردین، زنان به دید و بازدید اقوام مى روند که متقابلاً همان رسمى که مردان رعایت مى کنند زنان هم رعایت مى کنند. عیدانه اى که مادربزرگ ها به نوه ها و فرزندان خود مى دهند، عموماً تخم مرغ رنگ شده و تنقلات است. عیدى دختران هم بیشتر دستمال یا روسرى است.

/ 0 نظر / 15 بازدید